Trójkąt Ekspozycji

Trójkąt ekspozycji

Trójkąt ekspozycji to pojęcie w fotografii opisujące zależność pomiędzy trzema podstawowymi parametrami mającymi wpływ na ekspozycję. Tymi trzema parametrami są: migawka, przysłona oraz ISO. Każdy z tych parametrów wpływa w pewien sposób na ilość światła biorącego udział w powstawaniu zdjęcia. Dodatkowo każdy z tych parametrów ma wpływ na dodatkowy aspekt fotografowania.

Zachęcam do zapoznania się z wpisami na lepszezdjecia.pl, w których dokładnie opisano czas naświetlaniaprzysłonę oraz ISO.

Migawka

Migawka steruje czasem naświetlania. Długi czas naświetlania pozwala dużej ilości światła dotrzeć do matrycy lub kliszy aparatu. Krótki czas naświetlania powoduje, że tego światła dotrze znacznie mniej. Jest to podstawowa cecha migawki. Druga cecha to wpływ na poruszający się obiekt. Długi czas naświetlania powoduje, że poruszające się obiekty na zdjęciu zostaną rozmyte. Krótki czas naświetlania spowoduje zamrożenie ruchu na zdjęciu. Standardowe wartości jakie może przyjmować migawka to 1 s, 1/2 s, 1/4 s, 1/8 s, 1/15 s, 1/30 s, 1/60 s, 1/125 s, 1/250 s, 1/500 s, 1/1000 s itd.

Przysłona

Przysłona steruje bezpośrednio ilością światła wpadającego przez obiektyw. Otworzenie szeroko przysłony sprawia, że do matrycy dotrze dużo światła. Przymknięcie przysłony ograniczy ilość światła. Druga cecha jaką steruje przysłona to głębia ostrości. Szeroko otwarta przysłona powoduje małą głębię ostrości. Przymykanie przysłony zwiększa głębię ostrości. Standardowe wartości jakie może przyjmować przysłona to f/1.0, f/1.4, f/2.0, f/2.8, f/4.0, f/5.6, f/8, f/11, f/16, f/32.

ISO

ISO to czułość matrycy aparatu. Duża czułość pozwala robić zdjęcia w trudnych warunkach oświetleniowych czyli tam gdzie światła jest mało. Dzieje się to jednak kosztem szumów jakie są rejestrowane na zdjęciu. Obniżenie czułości zmniejsza ilość szumów ale też potrzeba większej ilości światła aby zdjęcie było prawidłowo naświetlone. Standardowe wartości jakie może przyjmować ISO to 100, 200, 400, 800, 1600, 3200.

Trójkąt ekspozycji

Prawidłowa ekspozycja czyli prawidłowe naświetlenie zdjęcia to kombinacja trzech opisywanych parametrów: migawki, przysłony oraz ISO. Zmiana jednego z nich pociąga za sobą konieczność zmiany innego. Obrazuje to poniższy schemat. Dodatkowo na końcu artykułu zamieszczam tabele czasów naświetlań, wartości przysłony oraz ISO w krokach co 1/3 stopnia.

Trójkąt ekspozycji

Trójkąt ekspozycji

Każdy z boków trójkąta opisuje inny parametr. Zmiana parametru o jeden stopień powoduje dwukrotne zwiększenie lub zmniejszenie ilości światła. Ze schematu możemy odczytać następujące informacje:

Dla migawki

§  Krótki czas naświetlania (na przykład 1/1000 s) to mało światła i zamrożenie ruchu.

§  Długi czas naświetlania (na przykład 1/15 s) to dużo światła i rozmycie ruchu.

Dla przysłony

§  Duża wartość przysłony (na przykład f/32) to mało światła ale duża głębia ostrości.

§  Mała wartość przysłony (na przykład f/2.8) to dużo światła ale mała głębia ostrości.

ISO

§  Niskie ISO (na przykład 100) to niska czułość, mało światła i niskie szumy.

§  Wysokie ISO (na przykład 3200) to duża czułość, dużo światła ale wysokie szumy.

Schemat ten pozwala zobrazować sobie te zależności i ułatwia dobieranie i zmianę kombinacji parametrów dla wybranej ekspozycji. Podam teraz kilka przykładów.

Przykład 1

Fotografujemy jakiś krajobraz. Ustalamy (w tym momencie nie ważne w jaki sposób), że prawidłową ekspozycję da następująca kombinacja parametrów: przysłona f/5.6, czas naświetlania 1/1000 s, ISO 200. Ponieważ fotografujemy krajobraz, chcemy aby wszystko w kadrze było ostre, czyli chcemy dużej głębi ostrości. Ze schematu widać, że za głębię ostrości odpowiada przysłona. Zatem zwiększamy wartość przysłony o trzy stopnie z f/5.6 do f/16. Głębia ostrości wzrasta ale też maleje o trzy stopnie ilość światła wpadającego przez obiektyw. To co musimy zrobić to odzyskać te trzy stopnie utraconego światła w wyniku przymknięcia przysłony. Wydłużamy zatem czas migawki o trzy stopnie z 1/1000 s do 1/125 s. I gotowe, mamy znowu prawidłową ekspozycję.

Zamiast wydłużania czasu ekspozycji mogliśmy także zwiększyć ISO o trzy stopnie z 200 do 1600 ale to zwiększyłoby szumy na zdjęciu. Poniżej jeszcze raz trzy kombinacje parametrów, dające taką samą ekspozycję.

ISO 200, f/5.6 dla 1/1000 s.
ISO 200, f/16 dla 1/125 s.
ISO 1600, f/5.6 dla 1/1000 s.

Przykład 2

Chcemy wykonać portret osoby. Ustalamy (nie ważne w jaki sposób), że prawidłową ekspozycję otrzymamy dla następujących parametrów: przysłona f/5.6, czas migawki 1/60 s, ISO 100. Ponieważ jest to portret, chcemy ładnie rozmyć tło, czyli zastosujemy małą głębię ostrości. Patrzymy na schemat i widzimy, że małą głębię ostrości otrzymamy dla małej wartości przysłony. Zmniejszamy zatem o dwa stopnie wartość przysłony z f/5.6 do f/2.8. Głębia ostrości maleje, tło ładnie się rozmywa, ale w wyniku otworzenia przysłony obiektywu do środka wpada o dwa stopnie światła więcej. Zatem kompensujemy ten nadmiar światła skracając o dwa stopnie czas naświetlania z 1/60 s do 1/250 s.

ISO 100, f/5.6 dla 1/60 s.
ISO 100, f/2.8 dla 1/250 s.

Przykład 3

Fotografujemy mecz piłki siatkowej na hali. Jest mało światła, prawidłową ekspozycję ustaliliśmy dla następujących parametrów: przysłona f/5.6, czas migawki 1/30 s, ISO 100. Zdjęcia wychodzą dobrze naświetlone. Problem tkwi w tym, że szybko poruszający się zawodnicy wychodzą nam na zdjęciach rozmazani. To co musimy zrobić to zamrozić ruch zawodników na zdjęciu. Wiedząc, że za zamrożenie ruchu odpowiada krótki czas naświetlania, skracamy go o cztery stopnie z 1/30 s do 1/500 s. Skrócenie czasu naświetlania powoduje, że do matrycy dociera o cztery stopnie światła mniej niż poprzednio. Załóżmy jeszcze dodatkowo, że nie dysponujemy jaśniejszym obiektywem i nie możemy bardziej otworzyć przysłony niż f/5.6. Co nam pozostaje? Spójrzmy na schemat. Aby zrekompensować utratę światła o cztery stopnie możemy zwiększyć czułość matrycy o te brakujące cztery stopnie. Zwiększamy zatem ISO ze 100 do 1600. Otrzymujemy wysoki szum, ale w zamian zdołaliśmy zamrozić ruch zawodników na zdjęciu.

Gdybyśmy dysponowali jaśniejszym obiektywem, na przykład z minimalną przysłoną f/2.8 moglibyśmy zwiększyć ISO ze 100 do 400 czyli o dwa stopnie a pozostałe dwa stopnie zyskać otwierając przysłonę obiektywu z f/5.6 do f/2/8.

ISO 100, f/5.6 dla 1/30 s.
ISO 1600, f/5.6 dla 1/500 s.
ISO 400, f/2.8 dla 1/500 s.

Podsumowanie

§  Trójkąt ekspozycji opisuje zależność pomiędzy migawką, przysłoną oraz ISO.

§  Prawidłowa ekspozycja jest kombinacją migawki, przysłony oraz ISO.

§  Zmiana jednego parametrów pociąga za sobą konieczność zmiany innego.

§  Krótki czas naświetlania to mało światła i zamrożenie ruchu.

§  Długi czas naświetlania to dużo światła i rozmycie ruchu.

§  Duża wartość przysłony to mało światła ale duża głębia ostrości.

§  Mała wartość przysłony to dużo światła ale mała głębia ostrości.

§  Niskie ISO to niska czułość, mało światła i niskie szumy.

§  Wysokie ISO to duża czułość, dużo światła ale wysokie szumy.

Tabela wartości przysłony, czasu naświetlania oraz ISO

Tabela wartości przysłony, czasu naświetlania oraz ISO

Źródło: lepszezdjecia.pl